policja sądowa;
Wyższa Szkoła Policji;
1 B. Wiśniewski, P. Guła, op. cit., s. 165.
ośrodki szkolenia i szkoły policyjne;
wyodrębnione oddziały prewencji i pododdziały antyterrorystyczne;
jednostki badawczo-rozwojowe.
PAULINA GIŻA
Niniejsza praca ukazuje terroryzm jako poważne zagrożenie dla spokoju, życia oraz zdrowia ludności. W pracy tej zostały przedstawione instytucje międzynarodowe, tworzące prawo w dziedzinie przeciwdziałania terroryzmowi. Praca ukazuje także rozbudowany system prewencji oraz neutralizacji skutków ataków terrorystycznych w Polsce W pracy udowodniono, że do prawidłowego funkcjonowania systemu przeciwdziałania atakom terrorystycznym oraz neutralizacji skutków tychże ataków niezbędna jest dobra, stabilna, niezawodna administracja rządowa.
This publication shows terrorism as a serious threat to peace, life and health of the population. This publications also shows extensive system of prevention and neutralization of terrorist attacks in Poland. It shows the institutional and administrative mechanisms to prevent terrorism. In the publication is proved that for the proper functioning of the system prevention terrorist attacks and neutralize the effects of these attacks need good, stable, reliable government administration.
W warunkach normalnego funkcjonowania państwa w Policji realizowane są zarówno przedsięwzięcia ukierunkowane na zapewnienie szybkiej reakcji pododdziałów odpowiedzialnych za działania antyterrorystyczne w razie ataku, jak i zadania nakierowane na prowadzenie rozpoznania operacyjnego oraz ujawnienie przestępstw mogących mieć związek z działalnością potencjalnych grup terrorystycznych.
Aby najlepiej przedstawić obecne rozwiązania Policji w zakresie przygotowania do reakcji w warunkach ataku agresji ze strony terrorystów należy rozpocząć od charakterystyki zadań poszczególnych struktur organizacyjnych Policji. „Zgodnie z art. 4 ustawy o Policji, Policja składa się z następujących rodzajów służb: kryminalnej, prewencyjnej, oraz wspomagającej działalność Policji w zakresie organizacyjnym, logistyczny i technicznym.”1. W skład Policji wchodzą także:
policja sądowa;
Wyższa Szkoła Policji;
1 B. Wiśniewski, P. Guła, op. cit., s. 165.
ośrodki szkolenia i szkoły policyjne;
wyodrębnione oddziały prewencji i pododdziały antyterrorystyczne;
jednostki badawczo-rozwojowe.
Zmiany społeczno-polityczne w Polsce na przełomie lat osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych spowodowały reformę ówczesnych pododdziałów specjalnych milicji. W ich miejsce zostały powołane kompanie antyterrorystyczne, w skład których wchodziło 50 policjantów wraz z sekcją pirotechniczną, które w 1999 roku przekształcono w Samodzielne Pododdziały Antyterrorystyczne Policji (SPAP). Samodzielny oddział antyterrorystyczny ma za zadanie w szczególności: fizycznie zwalczać terroryzm poprzez „prowadzenie działań rozpoznawczych oraz bojowych przy użyciu taktyki antyterrorystycznej, zmierzających do likwidowania zamachów terrorystycznych, a także przeciwdziałanie zdarzeniom o takim charakterze oraz prowadzenie działań minersko- pirotechnicznych, jak również wykonywanie innych działań wymagających użycia specjalistycznych sił i środków będących na wyposażeniu pododdziału lub konieczności stosowania specjalnej taktyki działania.”2
W 2008 roku powstała centralna jednostka, która w razie potrzeby może działać na terenie całego kraju, utworzona ze struktur Głównego Sztabu Policji, o nazwie „Biuro Operacji Antyterrorystycznych”( BOA). Funkcjonariusze BOA są przygotowani nie tylko do reagowania w czasie zagrożeń, ale także są zobligowani do przewidywania i monitorowania ataków terrorystycznych. Nadzorują także przygotowania do działań samodzielnych pododdziałów antyterrorystycznych Policji, zespołów minersko-pirotechnicznych i negocjatorów. W skład BOA wchodzi: dyrektor biura oraz jego zastępca, cztery Wydziały Bojowe, Wydział Snajpersko- Rozpoznawczy, Wydział Koordynacji i Szkolenia, Wydział Wsparcia Technicznego, Sekcja Negocjacji oraz Sekcja Ogólna.
Specjaliści w zakresie terroryzmu międzynarodowego twierdzą, iż wzorem państw zachodnich należy dokonać w Polsce wyraźnego podziału na jednostki kontrterrorystyczne oraz jednostki specjalne o charakterze realizacyjnym. Są to jednak operacje bardzo kosztowne, wymagające olbrzymich nakładów na szkolenie, uzbrojenie oraz wyposażenie.
W wyniku zachodzących zmian wewnętrznych, zarówno społeczno-ekonomicznych jak i przystąpienia Polski do Unii Europejskiej 24 maja 2002 roku została uchwalona ustawa o Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego oraz Agencji Wywiadu. Stała się ona podstawą do rozdzielenia dotychczasowych funkcji wywiadowczych i kontrwywiadowczych zniesionego Urzędu Ochrony Państwa.
Do zadań ABW należy między innymi:
„ rozpoznawanie, zapobieganie i zwalczanie zagrożeń godzących w bezpieczeństwo wewnętrzne państwa oraz jego porządek konstytucyjny, a w szczególności w suwerenność i międzynarodową pozycję, niepodległość i nienaruszalność jego terytorium, a także obronność państwa; (...)
szpiegostwa, terroryzmu, bezprawnego ujawnienia lub wykorzystania informacji niejawnych i innych przestępstw godzących w bezpieczeństwo państwa; (…)
nielegalnego wytwarzania, posiadania i obrotu bronią, amunicją i materiałami wybuchowymi, bronią masowej zagłady oraz środkami odurzającymi i substancjami psychotropowymi, w obrocie międzynarodowym oraz ściganie ich sprawców(...).”3
2 Ibidem.
3 Ustawa z dnia 24 maja 2002 r. o Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego oraz Agencji Wywiadu (Dz. U. z 2010 r. Nr 29 poz. 154 z późn. zm.).
Walka z terroryzmem bezwzględnie wymaga współpracy z innymi instytucjami oraz służbami, zarówno rodzimymi, jak i zagranicznymi. Na czele przedsięwzięć kooperacyjnych stoi Centrum Antyterrorystyczne ABW, funkcjonujące całą dobę przez siedem dni w tygodniu. W szeregach CAT znajdują się nie tylko funkcjonariusze ABW, ale także żołnierze i pracownicy cywilni Policji, Straży Granicznej, Agencji Wywiadu, Biura Ochrony Rządu, Służby Wywiadu Wojskowego oraz Służby Celnej, które realizują zadania zgodne z ich kompetencjami. Główną częścią zadań CAT jest nadzorowanie systemu wymiany informacji między organami uczestniczącymi w procesie ochrony antyterrorystycznej, co umożliwia stwarzanie wspólnych procedur postępowania w wypadku powstania zagrożenia. Centrum Antyterrorystyczne zainteresowane jest szczególnie czterema typami informacji. Są to:
ataki o charakterze terrorystycznym poza granicami RP, ale mogące mieć wpływ na bezpieczeństwo naszego kraju;
zdarzenia terrorystyczne na terenie RP;
przepływ istotnych wiadomości, charakteryzujących potencjalne zagrożenia, mogące wystąpić na terenie RP lub poza jej granicami;
pozyskanie wiadomości, dotyczących prania brudnych pieniędzy bądź transferów finansowych, mogących świadczyć o finansowaniu grup terrorystycznych.
Do zadań CAT należą w szczególności: wykonywanie czynności analityczno – informacyjnych (takich jak sporządzanie raportów dla Prezydenta RP dotyczących aktualnego poziomu zagrożenia terroryzmem), udział w opracowywaniu oraz nowelizowaniu procedur działań antykryzysowych w wypadku ataku terrorystycznego, sporządzanie algorytmów działań poprzedzających atak, obserwacja mediów popierających działania terrorystyczne, w wypadku ataku – pomoc służbą realizującym działania mające na celu przywrócenie harmonii oraz normalnego funkcjonowania społeczeństwa, współpraca zagraniczna.
ABW realizuje swoje działania na terenie Polski, natomiast Agencja Wywiadu poza granicami naszego kraju. W myśl artykułu 6 ustawy ABW do zadań Agencji Wywiadu w dziedzinie przeciwdziałania terroryzmowi należy:
„- uzyskiwanie, analizowanie, przetwarzanie i przekazywanie właściwym organom informacji mogących mieć istotne znaczenie dla bezpieczeństwa i międzynarodowej pozycji Rzeczypospolitej Polskiej oraz jej potencjału ekonomicznego i obronnego;(...)
rozpoznawanie międzynarodowego terroryzmu, ekstremizmu, oraz, międzynarodowych grup przestępczości zorganizowanej;
rozpoznawanie międzynarodowego obrotu bronią, amunicją i materiałami wybuchowymi, środkami odurzającymi i substancjami psychotropowymi oraz towarami, technologiami i usługami o znaczeniu strategicznym dla bezpieczeństwa państwa, a także rozpoznawanie międzynarodowego obrotu bronią masowej zagłady i zagrożeń związanych z rozprzestrzenianiem tej broni oraz środków jej przenoszenia;
rozpoznawanie i analizowanie zagrożeń występujących w rejonach (…) konfliktów, kryzysów międzynarodowych, mających wpływ na bezpieczeństwo państwa, oraz podejmowanie działań, mających na celu eliminowanie tych zagrożeń.”4
ABW na żądanie władz państwowych, bądź z własnej inicjatywy, przekazuje informacje, analizy, raporty i biuletyny, aby władze najwyższego szczebla miały aktualny wgląd w dziedziny bezpieczeństwa antyterrorystycznego.
4 K. Sławik, Zarys systemu prawa policyjnego, LEX a Wolters Kluwer business, Warszawa 2011, s. 96-97.
W roku 1989 zostały zapoczątkowane zmiany w systemie ochrony granic państwowych. 12 października 1990 roku w myśl ustawy, powołano Straż Graniczną jako formację zmilitaryzowaną i uzbrojoną, której zadania opierają się na ochronie granic RP zarówno na lądzie jak i na morzu, oraz na kontroli ruchu granicznego. Wydawać by się mogło, że wprowadzenie otwartych granic po wejściu Polski do Unii Europejskiej spowodowało bardzo „luźne” kontrole graniczne, a wręcz całkowite wycofanie kontroli na przejściach graniczących z naszymi unijnymi sąsiadami. Nic bardziej mylnego
znosząc kontrolę na granicach zaostrzono ochronę przed przestępczością szlaków komunikacyjnych o szczególnym znaczeniu międzynarodowym. Rozszerzono przy tym kooperację w zakresie bezpieczeństwa oraz polityki azylowej. Wprowadzenie strefy Unii ułatwiło ściganie przestępców dzięki europejskiemu nakazowi aresztowania, co więcej – Polska Straż Graniczna ma dostęp do komputerowej bazy danych, która zawiera informacje o osobach niepożądanych na terenie krajów tej strefy.
Straż Graniczna pełni ważne funkcje w dziedzinie przeciwdziałania terroryzmowi. Kontroluje wjazd cudzoziemców (szczególnie osób mieszkających poza granicami Europy) na teren naszego kraju. Zapewnia bezpieczeństwo na pokładach samolotów, wykonujących międzynarodowe oraz krajowe przewozy pasażerów. Po licznych w ostatnich latach uprowadzeniach statków powietrznych przez terrorystów takie kontrole mają kluczowe znaczenie dla bezpieczeństwa lotu. Zakaz wstępu na pokład podejrzanym cudzoziemcom, z dokumentami niewiadomego pochodzenia, niejednokrotnie może uratować życie kilkuset pasażerów. Na tym etapie kontrola Straży Granicznej może stać się nieoceniona.
Straż Graniczna zapobiega transportowaniu bez zezwolenia na teren RP substancji chemicznych oraz materiałów jądrowych i promieniotwórczych. Zdecydowanie blokuje to możliwość wprowadzenia do Polski poprzez przejścia graniczne broni masowego rażenia służącej za przedmiot działania terrorystów. Zakazane są także nielegalne transporty środków psychotropowych, substancji odurzających, broni, amunicji oraz środków wybuchowych. Straż Graniczna czuwa także nad statkami powietrznymi przelatującymi na niskich wysokościach, poprzez prowadzenie obserwacji przestrzeni powietrznej nad terytorium Polski i informowanie o takich przelotach właściwych jednostek Powietrznych Sił Zbrojnych RP.
Zgodnie z art. 29 ustawy z dnia 4 września 1997 roku o działach administracji rządowej (Dz.U. z 1997
r. Nr 141, poz. 943) kwestie ochrony porządku publicznego, a także przeciwdziałanie skutkom klęsk żywiołowych i innych podobnych zdarzeń zagrażających bezpieczeństwu powszechnemu – należą do działu spraw wewnętrznych.
Zarządzeniem Nr 162 Prezesa Rady Ministrów z dnia 25 października 2006 został utworzony Międzyresortowy Zespół do Spraw Zagrożeń Terrorystycznych (MZ ds. ZT). Przewodniczy mu Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, a posiedzenia odbywają się cyklicznie raz w miesiącu w siedzibie MSWiA. Zespół ten monitoruje wszelkie zagrożenia o charakterze terrorystycznym, ocenia, analizuje i przedstawia raporty dla Rady Ministrów. Opracowuje procedury postępowania na wypadek ataku, ocenia poziom i częstotliwość występowania zagrożeń atakiem. Jest także instytucją koordynującą przepływ informacji pomiędzy właściwymi organami administracji rządowej w zakresie zwalczania oraz przeciwdziałania terroryzmowi. MZ ds. ZT cały czas opracowuje propozycje mające na celu usprawnienie systemu walki z terroryzmem, kieruje wnioski do właściwych organów
o podjęcie w tych kwestiach prac legislacyjnych. Zespół, o którym mowa, organizuje współpracę z innymi państwami w obszarze zwalczania terroryzmu oraz planuje wspólne operacje i działania.
„Istotną rolę w zakresie monitorowania zagrożeń terrorystycznych odgrywa także Zespół Zadaniowy – Stała Grupa Ekspercka (SGE), stanowiąca merytoryczne wsparcie na poziomie eksperckim dla MZ ds. ZT. Inicjatywą pokrewną jest Międzyresortowy Zespół do Spraw Zapobiegania Nielegalnemu Rozprzestrzenianiu Broni Masowego Rażenia i Implementacji „Inicjatywy Krakowskiej” – Proliferation Security Initiative (PSI) jako organ opiniodawczo-doradczy Rady Ministrów. Do jego zadań należy między innymi wypracowanie propozycji stanowisk i działań zapobiegania nielegalnemu rozprzestrzenianiu broni masowego rażenia (BMR), środków jej przenoszenia, technologii do jej produkcji oraz towarów podwójnego zastosowania.5”
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji posiada odrębną komórkę do realizowania zadań na polu przeciwdziałania, reagowania i zapobiegania zdarzeniom terrorystycznym. Jest to Wydział Przeciwdziałania Zagrożeniom Terrorystycznym i Przestępczości Zorganizowanej (WPZTiPZ) Departamentu Analiz i Nadzoru MSWiA.
W ramach prac antyterrorystycznych realizowanych przez MSWiA realizowane są zadania związane z kooperacją Polski z całą Unią Europejską. MSWiA przygotowuje stanowiska przedstawiane na forach grup roboczych Rady UE. Nadrzędnym celem podczas spotkań na szczycie jest wzmacnianie polityki antyterrorystycznej oraz kooperacji między państwami członkowskimi. Wzajemna współpraca jest bardzo istotna, zwłaszcza, gdy mamy do czynienia ze zorganizowanymi ugrupowaniami terrorystycznymi, mającymi swoich członków oraz zwolenników w wielu krajach. MSWiA prowadzi działania mające na celu zwalczanie radykalizacji i rekrutacji do ugrupowań terrorystycznych. Przepływ informacji zapewnia sprawne reagowanie oraz możliwość prewencji.
Ministerstwo Obrony Narodowej ma zapewnić bezpieczeństwo wewnętrzne Polsce, a co za tym idzie, w razie zdarzeń o charakterze terrorystycznym ma za zadanie szybko zareagować i udzielić wszelkiej niezbędnej pomocy wojskowej właściwym instytucjom i służbom rządowym. W przypadku wystąpienia sytuacji kryzysowej spowodowanej atakami terrorystycznymi MON winien wspierać organy administracji rządowej i samorządowej, udzielać specjalistycznej pomocy w zależności od charakteru zdarzenia oraz pomóc służbom cywilnym na etapie usuwania skutków ataku. W systemie ochrony antyterrorystycznej bardzo ważne jest wsparcie ze strony Ministerstwa Obrony Narodowej oferowane Straży Granicznej podczas ochrony granicy państwowej w przestrzeni powietrznej oraz marskiej. Jeśli podczas działań w trakcie ataku terrorystycznego dojdzie do uprowadzenia personelu służb dyplomatycznych bądź cywilnych MON winien wspierać działania operacyjne, dążące do uwolnienia zakładników.
Udział Wojska Polskiego w zagranicznych misjach stabilizacyjnych, pokojowych i międzynarodowych koalicjach antyterrorystycznych dał naszym służbom bezcenne doświadczenia, które w razie ataku terrorystycznego będą procentować błyskawiczną i bezbłędną reakcją. Militarna koncepcja obrony przed terroryzmem opracowana przez NATO, strategiczne aspekty ataków, cyberterroryzm jako najnowsza, a zarazem bardzo niebezpieczna dziedzina terroryzmu, to wszystko wymaga poznawania nowych metod walki. Ministerstwo Obrony Narodowej na tym etapie pełni bardzo ważną funkcję – wdraża nowe metody, dzięki którym walka z terroryzmem będzie bardziej skuteczna.
Istotną rolę odgrywa również Żandarmeria Wojskowa, która jako wyspecjalizowana służba
5 Narodowy Program Antyterrorystyczny na lata 2012 – 2016, Ministerstwo Spraw Wewnętrznych, [w:] http://www.msw.gov.pl/portal/pl/709/9308/Narodowy_Program_Antyterrorystyczny_Rzeczypospolitej_Polsk
iej_na_lata_2012
2016.html, [dostęp14.05.2012]
wchodzi w skład Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej. Do jej zadań należą:
„ochranianie porządku publicznego na terenach i obiektach jednostek wojskowych oraz w miejscach publicznych;
ochranianie życia i zdrowia ludzi oraz mienia wojskowego przed zamachami naruszającymi te dobra;(...)
współdziałanie z polskimi i zagranicznymi organami i służbami właściwymi w sprawach bezpieczeństwa i porządku publicznego oraz policjami wojskowymi;
zwalczanie klęsk żywiołowych, nadzwyczajnych zagrożeń środowiska i likwidowanie ich skutków oraz czynne uczestniczenie w akcjach poszukiwawczych, ratowniczych i humanitarnych, mających na celu ochronę życia i zdrowia oraz mienia(...)6”
Poza czynnościami o charakterze prewencyjnym żołnierze ŻW podejmują czynności operacyjne w celu ujawnienia i wykrycia sprawców przestępstw umyślnych godzących w spokój i dobro ludności. Żandarmeria Wojskowa jest zobowiązana działać między innymi w przypadku przestępstw przeciwko Rzeczypospolitej Polskiej, zamachu na jednostki i komórki organizacyjne Sił Zbrojnych, uprowadzenia statku powietrznego lub wodnego, udziału w zorganizowanej grupie przestępczej, nielegalnego posiadania, obrotu, sprzedaży broni, amunicji, środków odurzających bądź psychoaktywnych, materiałów jądrowych.
Gdy mowa jest o przeciwdziałaniu i rozpoznawaniu zagrożeń terrorystycznych nie można pominąć Wojskowych Służb Informacyjnych, które mają bardzo szeroko ujęte obowiązki wymienione w art. 3 ustawy z dnia 9 lipca 2003 roku o Wojskowych Służbach Informacyjnych (Dz.U. z 2003 r. Nr 139, poz. 1326 z późn. zm.). Z zadań kształtujących obecną technikę przeciwdziałania terroryzmowi jest to rozpoznawanie, zapobieganie oraz zwalczanie zewnętrznych i wewnętrznych zagrożeń godzących w niepodległość państwa i jego terytorium, bezpieczeństwo i nienaruszalność jego granic oraz w obronność państwa i bezpieczeństwo Sił Zbrojnych. WSI ma za zadanie także rozpoznawanie, zapobieganie i wykrywanie, podlegających orzecznictwu sądów wojskowych, przestępstw szpiegostwa i terroryzmu, a także nielegalnego wytwarzania, posiadania i obrotu bronią, amunicją i materiałami wybuchowymi, jak również środkami masowej zagłady, w obrocie krajowym i międzynarodowym.
W Siłach Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej funkcjonuje także System Obrony Przed Bronią Masowego Rażenia, który rozpoznaje, identyfikuje, nadzoruje i likwiduje skażenia wywołane niszczącą działalnością ugrupowań terrorystycznych z użyciem broni masowej zagłady, a także zniszczeń i awarii urządzeń z niebezpiecznymi, toksycznymi środkami przemysłowymi.
W dobie intensywnej globalizacji niewiele zjawisk, które można obserwować zachowuje skalę lokalną
a nawet skalę krajową. Przełom XX i XXI wieku to czas, w którym powstało i rozpowszechniło się pojęcie „problemów globalnych”, początkowo definiowanych jako problemy ekologii, później stopniowo rozszerzanych na coraz to nowe dziedziny życia społecznego i politycznego. Wraz z nastaniem czasu, w którym polityka na terenie danego państwa to tylko niewielki wycinek życia politycznego, które wpływa na byt społeczeństw, nastał również czas przestępstw na skalę międzynarodową. Co za tym idzie – nastała era międzynarodowej współpracy na poziomie administracji rządowej.
Ministerstwo Spraw Zagranicznych analizuje zdarzenia i incydenty o charakterze terrorystycznym, które miały miejsce poza obszarem naszego kraju. Kontaktuje się z zagranicznymi rządami, celem wymiany informacji, dokonuje politycznej oceny ataków. Zapewnia wsparcie i opiekę konsularną obywatelom naszego kraju znajdującym się poza granicami Polski. Wspiera i nadzoruje
6 K. Sławik, op. cit., s. 125.
działania rodzimych służb mundurowych, takich jak policja i wojsko, które biorą udział w operacjach poza terytorium RP. MSZ ma obowiązek aktywnie uczestniczyć w debatach na forach międzynarodowych i prezentować stanowisko Polski w dziedzinie zwalczania i przeciwdziałania terroryzmowi. Nadzoruje zadania związane z bezpieczeństwem polskich placówek dyplomatycznych na świecie i ich personelu – określa stopień zagrożenia atakiem terrorystycznym. Ściśle współpracuje z Agencją Wywiadu, Agencją Bezpieczeństwa Wewnętrznego oraz Biurem Ochrony Rządu we wszystkich kwestiach związanych z szeroko pojętym bezpieczeństwem.
Pozostałe instytucje w systemie przeciwdziałania terroryzmowi oraz likwidujące skutki ataków W systemie przeciwdziałania terroryzmowi najważniejsze jest sprawne współdziałanie oraz wyszkolenie wszystkich służb wchodzących w skład tej wielkiej i rozbudowanej machiny. Czytając Narodowy Program Antyterrorystyczny na lata 2012 – 2016 należy zwrócić uwagę na słowo wstępne napisane przez Prezesa Rady Ministrów Donalda Tuska: „W przypadku ataku terrorystycznego na terytorium Polski musimy być przygotowani, by szybko i sprawnie reagować i usuwać jego skutki. Osiągnięcie tych celów wymaga bliskiej i wszechstronnej współpracy wszystkich służb i instytucji zaangażowanych w szeroko rozumiane działania antyterrorystyczne, władz samorządowych, środków masowego przekazu, sektora biznesowego, organizacji pozarządowych, ale też całego społeczeństwa.”7. Im większą będziemy posiadać wiedzę na temat sprawnej ewakuacji w razie ataku, udzielania pomocy poszkodowanym, wspieraniu służb ratowniczych, tym mamy większą szansę na pokonanie wroga i niedopuszczenie do zasiania strachu i chaosu w społeczeństwie. Dlatego tak ważna jest wczesna edukacja – już w szkole średniej podczas zajęć z Przysposobienia Obronnego młodzieży przekazywana jest podstawowa wiedza o postępowaniu w sytuacjach kryzysowych.
W sytuacjach kryzysowych bardzo ważna jest ochrona głowy państwa oraz urzędników najwyższego szczebla. To oni wydają wiążące decyzje w sytuacji bezpośredniego zagrożenia bezpieczeństwa RP. W tym miejscu pojawia się Biuro Ochrony Rządu odpowiedzialne za bezpieczeństwo osób rządzących. Ochrania placówki dyplomatyczne o wysokim stopniu zagrożenia atakami terrorystycznymi. Monitoruje poziom zagrożenia, metody i formy przeprowadzania zamachów oraz środki wykorzystywane przez terrorystów. Szczególnej ochronie podlegają: Prezydent RP, Marszałek Sejmu, Marszałek Senatu, Prezes Rady Ministrów, wiceprezes Rady Ministrów, minister właściwy do spraw wewnętrznych oraz minister właściwy do spraw zagranicznych. Funkcjonariusze BOR realizują także zadania z zakresu zabezpieczenia pirotechniczno- radiologicznego.
Organem odpowiedzialnym za uzyskiwanie, gromadzenie, analizowanie i przetwarzanie informacji na temat przepływu brudnych pieniędzy oraz możliwościach finansowania terroryzmu, jest Generalny Inspektorat Informacji Finansowej (GIIF). Zajmuje się analityką finansową we współpracy z innymi państwami. Bada przebieg transakcji, ma władzę w zakresie przeprowadzania blokad podejrzanych rachunków. Może wstrzymać daną transakcję oraz zamrozić środki finansowe aż do wyjaśnienia. GIIF realizuje swoje zadania przy współpracy z Departamentem Informacji Finansowej, który jest odrębną jednostką organizacyjną Ministerstwa Finansów. W systemie przeciwdziałania finansowania terroryzmu ważną rolę odgrywa także Międzyresortowy Komitet Bezpieczeństwa Finansowego, który wydaje opinie i doradza w zakresie stosowania szczególnych środków ograniczających, przeciwko podejrzanym osobom lub grupom. Przedstawia propozycje zamieszczana lub usunięcia wyżej wymienionych podmiotów, w stosunku do których dokonuje się zamrożenia wartości pieniężnych. Zamrożenia te wynikają z wiążących Polskę zobowiązań wobec Unii
7 Narodowy Program Antyterrorystyczny na lata 2012 – 2016, Ministerstwo Spraw Wewnętrznych, [w:] http://www.msw.gov.pl/portal/pl/709/9308/Narodowy_Program_Antyterrorystyczny_Rzeczypospolitej_Polsk
iej_na_lata_2012
2016.html, [dostęp14.05.2012].
Europejskiej, wynikających z umów międzynarodowych lub uchwał organizacji międzynarodowych, mając na celu konieczność walki z finansowaniem terroryzmu.
Za neutralizację skutków zamachu w dużej mierze odpowiada Państwowa Straż Pożarna. Jest to specjalistyczna formacja, której zadania w opinii wielu laików sprowadzają się do gaszenia pożarów, jednak jej rola i zakres obowiązków sięga dużo dalej. „Państwowa Straż Pożarna reaguje bezpośrednio i w ramach krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego, zwalczając pożary, skutki klęsk żywiołowych, i innych miejscowych zagrożeń. Uczestniczy więc w różnego rodzaju akcjach ratowniczych: technicznych, chemicznych, ekologicznych, medycznych, wysokościowych, wodnych, ochrony zwierząt.”8 Do obowiązków strażaków w kwestii neutralizacji skutków ataków terrorystycznych należy:
rozpoznawania zagrożeń;
organizowanie i prowadzenie akcji ratowniczych;
wykonywanie specjalistycznych czynności pomocniczych ratownikom oraz innym służbom obecnym na miejscu zdarzenia;
ochrona życia i zdrowia ludności oraz ochrona mienia, dorobku narodowego i środowiska;
rozpoznawanie skażeń substancjami chemicznymi, biologicznymi oraz radioaktywnymi.
Powszechnie wiadomo jak ważna jest ochrona oraz poprawne funkcjonowanie infrastruktury krytycznej. W sytuacji, gdy została by uszkodzona sieć dystrybucji energii elektrycznej, zatrute główne ujęcia wody pitnej, bądź został naruszony któryś z elementów niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania ludności, społeczeństwo wpadło by w panikę, a to jest jeden z celów terrorystów. Dlatego bardzo ważna jest praca Rządowego Centrum Bezpieczeństwa, którego podstawowym zadaniem jest właśnie koordynacja działań w zakresie ochrony infrastruktury krytycznej. Centrum monitoruje i analizuje zagrożenia na podstawie danych uzyskanych od partnerów krajowych i zagranicznych. Sporządza także listę obiektów, urządzeń, instalacji i usług objętych programem ochrony. Nieustannie koordynuje przepływ informacji o zagrożeniach. Rządowe Centrum Bezpieczeństwa jest odpowiedzialne za uruchamianie procedur zarządzania kryzysowego na poziomie naszego kraju – opracowuje Narodowy Program Infrastruktury Krytycznej oraz pełni nadzór nad spójnością procedur reagowania w razie sytuacji kryzysowej. Prowadzi szkolenia i ćwiczenia z zakresu zarządzania kryzysowego, także uczestniczy w takich programach na terenie kraju i zagranicą, aby wprowadzać innowacje rozwiązania, które będą owocowały w przyszłości lepszą, sprawniejszą reakcją w razie zagrożenia. Co więcej, Dyrektor Centrum jest sekretarzem Rządowego Zespołu Zarządzania Kryzysowego.
W przypadku dokonania zamachu terrorystycznego ważne jest, aby służby ratownicze dotarły jak najszybciej w miejsce zdarzenia, zwłaszcza, jeśli na miejscu jest duża grupa rannych i poszkodowanych osób. Dobrze zorganizowane Centrum Powiadamiana Ratunkowego jest wtedy bardzo istotnym elementem. Po otrzymaniu sygnału o takim zdarzeniu CPR przyjmuje na siebie kilka istotnych zadań:
„ - zebranie maksymalnej ilości informacji od kierującego działaniami na miejscu zdarzenia, w tym liczba poszkodowanych, kategorie, rodzaje obrażeń, ewentualne dane o skażeniu, itp.;
zorganizowanie adekwatnej liczby zespołów ratownictwa medycznego;
zadysponowanie PPM;
powiadomienie szpitali o liczbie i czasie przybycie poszkodowanych;
aktywację jednostek wspierających działania systemu ratownictwa medycznego;
zapewnienie opieki ratowniczo-medycznej dla rutynowych działań w zabezpieczanym rejonie operacyjnym.”9 Ważnym zadanie jest także pozostawienie rezerwy zespołów własnych
8 K. Sławik, op. cit., s. 152.
9 P. Guła, op. cit., s. 51.
i dysponowanie ich wyłącznie do wydarzeń niecierpiących zwłoki.
Na straży praworządności nad całym systemem operacji związanych z przeciwdziałaniem oraz neutralizacją ataków terrorystycznych stoi Prokuratura Generalna. Sprawuje nadzór nad ściganiem przestępstw, współdziała z organami państwowymi w zapobieganiu przestępczości oraz innym naruszeniom prawa. W szczególnym zakresie interesuje się zwalczaniem przestępczości zorganizowanej oraz grup terrorystycznych. Natomiast prowadzenie i nadzorowanie postępowań przygotowawczych przestępstw o charakterze terrorystycznym należy do zadań Wydziału do spraw Przestępczości Zorganizowanej i Korupcji, który jest powoływany w każdej prokuraturze apelacyjnej.
Biuro Bezpieczeństwa Narodowego wspiera Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w wykonywaniu jego zadań w zakresie bezpieczeństwa narodowego, w tym także obronności. Przygotowuje analizy i opiniuje działanie służb specjalnych w odniesieniu do aktów prawnych normujących ich działalność. Jest ekspertem w temacie aktualnych zagrożeń terrorystycznych. Wspiera merytorycznie administrację rządową w zakresie działań mających na celu wykluczenie ataków terrorystycznych.
Patrząc na cały system walki z terroryzmem należy pamiętać, że każde ogniwo tego jakże rozbudowanego systemu jest niezbędne, aby każdy etap działań mógł przebiegać sprawnie i bezbłędnie. Dlatego współpraca i znajomość systemu działań jest bardzo istotnym elementem. W sytuacjach kryzysowych za każdy błąd można zapłacić najwyższą cenę, którą w przypadku ataków terrorystycznych jest życie i zdrowie niewinnych ludzi.
Starożytni Grecy pojmowali to, co publiczne jako dobro wspólne. Publiczny może oznaczać obywatelski, należący do grupy interesów, dokonujący racjonalnego wyboru dla dobra społeczeństwa. Synonimem tego słowa może być „powszechny”, „jawny”, „obywatelski”. Zatem administracja publiczna to organy zarządzające, nakierowane na dobro nie tylko swoje, ale także całego społeczeństwa. „W ujęciu klasycznym zwrotowi 'publiczny' przypisuje się dwa źródła. Pierwszym jest greckie słowo pubes, oznaczające dojrzałość w sensie dojrzałości psychicznej, emocjonalnej czy intelektualnej, podkreślające odejście od tego, co jest egoistyczne lub będące w osobistym, prywatnym interesie, w stronę tego, co mieści się poza osobistym interesem, a więc oznacza rozumienie interesu innych.(...) Drugim źródłem słowa 'publiczny' jest greckie słowo koinon (…) oznaczające dbałość i troskę.”10 Można by rzec, że administracja publiczna jest działalnością organizatorską państwa. Również bez administracji publicznej rozpadł by się cały system przeciwdziałania oraz neutralizacji skutków ataków terrorystycznych. W całym tym jakże rozbudowanym systemie kluczową rolę odgrywa współpraca, współdziałanie na każdym szczeblu swoistej drabiny działań antyterrorystycznych. Pojedyncze organy nie miałyby szans przeciwstawić się sytuacjom kryzysowym. Dlatego tak ważny jest dobry system administrowania, zarządzania działaniami wszystkich służb. To stwierdzenie nie odnosi się sensu stricte do działań antyterrorystycznych – nadzorowanie, koordynowanie działań jest centralnym elementem funkcjonowania każdej jednostki organizacyjnej, firmy, grupy ludzi. W takim systemie każda z jednostek musi znać swoje zadania, wykonywać je na najwyższym poziomie. Jeśli mowa o sytuacjach kryzysowych musimy zdawać sobie sprawę, że każdy, nawet najdrobniejszy błąd na poszczególnych etapach działania będzie miał nieodwracalne skutki. W najlepszym wypadku spowoduje tylko fałszywy alarm, a w najgorszym może skutkować śmiercią wielu ludzi, jeśli na przykład służby medyczne oraz ratownicze nie dotrą na czas w miejsce zdarzenia albo nie będą posiadać odpowiedniego sprzętu.
Nie należy lekceważyć działań prewencyjnych. Szkolenia prowadzone przez Państwową Straż Pożarną, Policję czy też nauka pomocy przedmedycznej może stać się nieoceniona w sytuacji
10 B. Kudrycka, B. Peters Guy, P. J. Suwaj, op. cit., s. 34.
zagrożenia. Im lepiej jesteśmy przygotowani teoretycznie, tym bardziej będziemy gotowi stawić czoła prawdziwemu wrogowi. Geneza prawodawstwa antyterrorystycznego pokazuje, od jak dawna zmagamy się z problemem terroryzmu na świecie, choć nie był on na początku do końca zdefiniowany. Dziś już wiemy czego możemy się spodziewać po ugrupowaniach terrorystycznych, a dzięki wiedzy gromadzonej przez ostatnie lata posiadamy ogromny potencjał, żeby skutecznie walczyć z wrogiem.
Nie należy zapominać, że wraz z rozwojem nauki i techniki rozwija się również terroryzm oraz inne zjawiska przestępcze. Organy administracyjne zwalczające terroryzm mają coraz większą wiedzę, ale również terroryści mają coraz szerszy dostęp do informacji i coraz to nowej broni. Najskuteczniejszym sposobem walki z takimi grupami jest zwalczanie ich działalności u źródła – zanim nastąpi kolejny atak. A do tego niezbędna jest administracja publiczna na najwyższym poziomie.
Błaś A., Boć J., Jeżewski J., Administracja publiczna, Kolonia Limited, Wrocław 2003, ISBN 83-88166-58-1.
Encyklopedia ONZ i stosunków międzynarodowych, Wiedza Powszechna, Warszawa 1986, ISBN 9788321405513.
Encyklopedia Powszechna, Tom 1, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1973.
Guła P., Terroryzm a medycyna, Zdrowie i zarządzanie, Kraków 2009, ISBN 978-83-922120- 4-1.
Hoffman B., Oblicza terroryzmu, Bertelsmann Media, Warszawa 2001, ISBN 83-7311-295-2.
Hołyst B., Kryminologia, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1989, ISBN 83-01- 09161-4.
Kudrycka B., Peters Guy B., Suwaj P.J., Nauka administracji, Oficyna a Wolters Kluwer business, Warszawa 2009, ISBN 978-83-264-0001-8.
Liedel K., Terroryzm. Anatomia zjawiska, Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR/ Collegium Civitas Press, Warszawa 2006, ISBN 83-7383-201-7.
Safjański T., Europejskie Biuro Policji Europol. Geneza. Główne aspekty działania. Perspektywy rozwoju., Oficyna a Wolters Kluwer business, Warszawa 2009, ISBN 978-83- 7601-608-5.
Sławik K., Zarys systemu prawa policyjnego, LEX a Wolters Kluwer business, Warszawa 2011, ISBN 978-83-264-1229-5.
Wiśniewski B., Guła P., Terroryzm – skutki i reagowanie, Zdrowie i Zarządzanie sp. z o.o., Kraków 2009, ISBN 978-83-922120-9-6.
Zimmermann J., Prawo administracyjne, Oficyna a Wolters Kluwer business, Warszawa 2010, ISBN 978-83-264-0391-0.
Encyklopedia PWN, http://encyklopedia.pwn.pl/haslo.php?id=3986796, [ dostęp 5.02.2012].
Narodowy Program Antyterrorystyczny na lata 2012 – 2016, Ministerstwo Spraw Wewnętrznych, [w:]
http://www.msw.gov.pl/portal/pl/709/9308/Narodowy_Program_Antyterrorystyczny_Rzeczyp ospolitej_Polskiej_na_lata_2012 2016.html, (14.05.2012)
Ośrodek Informacji ONZ w Warszawie rok 2007, http://www.unic.un.org.pl/terroryzm/, data
dostępu: 12.12.2011 r.
Art. 115 § 20 KK, stan prawny na 16 października 2010.
Art. 258 § 2 KK, stan prawny na 16 października 2010.
Decyzja Ramowa Rady z dnia 13 czerwca 2002 r. w sprawie zwalczania terroryzmu (Dziennik Urzędowy Wspólnot Europejskich 2002/475/WSiSW).
Międzynarodowa Konwencja o zwalczaniu finansowania terroryzmu, przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 9 grudnia 1999 r. (Dz. U. Z dnia 13 grudnia 2004 r.)
Ustawa z dnia 24 maja 2002 r. o Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego oraz Agencji Wywiadu (Dz. U. z 2010 r. Nr 29 poz. 154 z późn. zm. )