SECURITY, ECONOMY & LAW NR 6, 2015 (51–59)


INWESTYCJE W GMINIE TOKARNIA W RAMACH FUNDUSZY UNIJNYCH


ŁUKASZ WOJTASIK


Abstrakt

Niniejsza praca porusza zagadnienie funduszy Unii Europejskiej realizowanych w gminie Tokarnia. Tematyka jaka została podjęta w całości poświęcona jest konkretnej jednostce samorządu terytorialnego jakim jest gmina Tokarnia. Dokonano charakterystyki gminy Tokarnia, jej najważniejszych potrzeb. Na wybranych przykładach inwestycyjnych pokazano zasady realizowania funduszy w ramach programów przedakcesyjnych oraz w latach obecnych. Zakończenie stanowi podsumowanie oraz wnioski z funkcjonowania oraz przydatności funduszy unijnych w jednostce jaką jest gmina Tokarnia.


Słowa kluczowe: Tokarnia, fundusze unijne, gmina


Abstrakt

This paper is about European funds in the community Tokarnia. Done characteristics of the most important community needs. On selected examples show the process implementation of EU pre- accession funds and the present funds. At the end of the paper are the conclusions of the implementation of EU funds Tokarnia community.


Keywords: Tokarnia, European funds, community


Charakterystyka Gminy Tokarnia

Gmina Tokarnia umiejscowiona jest w województwie małopolskim, leży na południu powiatu myślenickiego. Powierzchniowo ciągnie się wzdłuż potoku Krzczonówka około 12 km w kierunku wschód - zachód. Natomiast z południa na północ zajmuje około 7 km długości. Ze względu na położenie fizyczno – geograficzne leży na granicy Beskidu Makowskiego i Beskidu Wyspowego, w dolinie rzeki Krzczonówka, która stanowi dopływ Raby. Beskid ten stanowi mocno rozczłonkowany zespół górski w Beskidach Zachodnich. Krajobraz Gminy Tokarnia charakteryzuje się rozległymi i licznymi wnętrzami dolin potoków, które otaczają ściany wzniesień pokryte drzewami. Najwyższe szczyty na obszarze Gminy to m.in. Koskowa Góra, Parszywka, Sołtysia Góra, Kotoń, Groń oraz Łysa Góra. Stoki północne są strome, natomiast te o nachyleniu południowym łagodne. Najwyższe partie wzniesień są zalesione. Szczególną atrakcję dla amatorów wycieczek górskich stanowi masyw Zębalowej. Można tam napotkać aż 17 wyrytych na skałach symboli, które oznaczały niegdyś zbójeckie trasy, bądź sekretne skarbce. Położenie nad poziomem morza na obszarze

gminy szacuje się od ok. 360 m n.p.m. (dolina Krzczonówki), do ok. 886 m n.p.m. (Koskowa Góra). Zlewnią rzek i potoków Gminy Tokarnia jest rzeka Raba. Do Gminy Tokarnia przynależą wsie: Skomielna Czarna, Bogdanówka, Tokarnia Krzczonów, Zawadka i Więciórka. Natomiast sąsiadami gminy są: Lubień, Maków Podhalański, Pcim, Jordanów oraz Budzów. Terytorium gminy stanowi 6885 ha, czyli 69 km2.

Obszar gminy w 45% zajmują użytki rolne, w sumie liczą 3117 ha, co jest istotne z racji znaczenia dla gminy funkcjonowania funduszy unijnych wspierających rolnictwo. Około 78,5% użytków rolnych stanowią grunty orne tj. 2445 ha, a 21,5% tj. 670 ha użytki zielone. Natomiast struktura gleb wyróżnia się dużą obecnością gleb klas V i VI, stanowią one razem około 68% użytków rolnych1. Wytwórczość rolna ciągle ma charakter tradycyjny. W gminie przeważa hodowla krów, drobiu i trzody chlewnej, głównie na potrzeby własne, tylko niewielka część przeznaczona jest na sprzedaż (np. mleko). Rzeźba terenu gminy jest wyraźnie niekorzystna dla intensywnej produkcji rolnej i znacznie obniża wartość tutejszych gruntów. Warunki klimatyczne, ukształtowanie powierzchni i niska klasa gruntów powodują, że rolnictwo jest mało opłacalne. Uwarunkowania te nie pozwalają również na wprowadzenie mechanizacji, dlatego wiele prac polowych wykonywanych jest ręcznie, co zdecydowanie podnosi koszty produkcji. Dodatkowym problem jest zbytnie rozdrobnienie gospodarstw oraz przeludnienie agrarne, co wpływa na wysoki wskaźnik bezrobocia ukrytego. Dla znacznej większości gospodarstw główne źródło utrzymania i zarobku stanowi działalność pozarolnicza np. w dziedzinie usług, w pracach budowlanych nie tylko w kraju, ale i za granicą. Obecnie na terenie gminy funkcjonuje Spółdzielnia Producentów Mleka Groń, która zajmuje się skupem mleka od okolicznych rolników. Sytuacja finansowa rolników uległa poprawie po wejściu Polski do Unii Europejskiej i możliwości korzystania z dopłat bezpośrednich. Szansą dla osób prowadzących działalność rolniczą wydają się być również ekologiczne gospodarstwa. Na rok 1999 zarejestrowanych było 326 podmiotów gospodarczych w gminie. Ostatnie lata odznaczyły się gwałtownym rozwojem handlu, zakładów stolarskich oraz transportu towarowego. Na obszarze gminy funkcjonują firmy usługowe oraz zakłady rzemieślnicze, nie ma natomiast większych zakładów przemysłowych. Szczególnymi terenami pod inwestycje stały się doliny potoków Bogdanówka i Więcierża oraz rzeki Krzczonówki. W dominującej części obszary zainwestowane wykorzystane

zostały do zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej, czy zagrodowej. Zajmują one ok. 5% całkowitej powierzchni gminy2.

Tokarnia to rozwijająca się gmina posiadająca dobrze działającą infrastrukturę techniczną. Przeważnie gospodarstwa podłączone są do lokalnej linii wodociągów oraz sieci gazowej, coraz więcej gospodarstw posiada ogrzewanie gazowe. Ponad 60% mieszkańców gminy posiada telefony stacjonarne. Na dzień dzisiejszy na obszarze gminy zlokalizowany jest jeden nadajnik telefonii komórkowej.

Na terytorium gminy działają liczne instytucje prowadzące i zaspokajające podstawowe potrzeby mieszkańców w zakresie życia społecznego i kulturalnego. Są to przede wszystkim struktury o funkcjach publicznych w dziedzinach: kultury, ochrony zdrowia, oświaty, sportu i rekreacji, opieki społecznej oraz instytucje komercyjne, które działają zgodnie z regułami rynkowymi. Najważniejszy cel gminy stanowi rozwój turystyki, szczególnie agroturystyki, czemu sprzyja duża lesistość terenu (ok. 47%; pewne utrudnienie w pieszej penetracji lasów stanowi rozczłonkowanie dolinami).



image

1 Charakterystyka Gospodarcza Gminy Tokarnia [w:] http://www.tokarnia.info.pl (data dostępu: 04. 04. 2015).

2 Charakterystyka Gospodarcza Gminy Tokarnia [w:] http://www.tokarnia.info.pl (data dostępu: 04. 04. 2015).

Wykorzystanie Funduszy Unijnych w Gminie Tokarnia w latach 2007 – 2015

Ministerstwo Rozwoju Regionalnego ustanowiło, że województwo małopolskie w latach 2007 – 2015 otrzyma łączną wartość 2 583 720 mln EUR w ramach realizacji Strategii Rozwoju Kraju 2007 – 15. Kwota dofinansowania z Unii Europejskiej wynosi ok. 2 152 840 mln EUR i obejmuje środki pochodzące z Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich i Narodowej Strategii Spójności. Szacuje się, że udział środków krajowych wynosi 430 880 tys. EUR3. W latach 2007 – 2013 z funduszu Narodowej Strategii Spójności do Małopolski na różnorodne koncepty zostanie przeznaczonych 1 792

280 mln EUR. Suma obejmuje alokację na regionalny komponent Program Operacyjny KL oraz Regionalny Program Operacyjny (RPO). Na finalizację RPO Małopolska uzyskała przeszło 1 290 270 mln EUR. Natomiast z regionalnego komponentu PO KL rozporządzać będzie sumą 502 010 tys. EUR. Przeprowadzane będą również projekty z innych krajowych programów operacyjnych. Do katalogu podstawowych projektów indywidualnych dla PO Innowacyjna Gospodarka oraz PO Infrastruktura i Środowisko jest wpisanych 39 planów. Na liście rezerwowej umieszczono ich 32. Natomiast, co do Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich wyłącznie Minister (odpowiedzialny za sprawy rozwoju wsi) drogą rozporządzenia rozdziela środki przeznaczone na wykonanie zatwierdzonych wcześniej akcji programowych na województwa. Na mocy przyjętego przez MRiRW podziału Małopolska otrzyma ok. 360 560 tys. EUR z Europejskiego Funduszu Rolnego w ramach Rozwoju Obszarów Wiejskich. Fundusze te ulegną rozszerzeniu po przeprowadzeniu przez MRiRW podziału dotacji między regiony na zarządzanie agrarnymi zasobami wodnymi4. Łącznie z Regionalnego Programu Operacyjnego jak również z PO Kapitału Ludzkiego pomoc wynosi 2 152 840 mln EUR. W ramach owej kwoty należy wyróżnić kilka projektów, które przedsięwzięto dla Gminy Tokarnia. Jednym z nich jest kompleksowy program utrzymania niezanieczyszczonych wód zlewni Raby tuż od źródła, aż do zapory mieszczącej się w Dobczycach. Wiąże się to z potrzebą uporządkowania gospodarki ściekowej na obszarach Gmin: Mszana Dolna, Wiśniowa, Niedźwiedź, Tokarnia, Pcim, Raba Wyżna. Wartość projektu w całości wynosi 534 100 tys. EUR, przy czym suma dotacji ze środków Unii Europejskiej to 317 800 tys. EUR, co stanowi ponad połowę wszystkich kosztów5. Koncepcja będzie wykonywana w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko 2007 – 2013.


Inwestycję finansowane w ramach funduszy europejskich w Gminie Tokarnia Budowa kanalizacji sanitarnej

Najważniejszą i największą z inwestycji w Gminie Tokarnia jest budowa kanalizacji we wsiach Bogdanówka i Skomielna Czarna, głównie w celu ochronienia przed zanieczyszczeniami Zbiornika Dobczyckiego. Według Małopolskiego Programu Operacyjnego ów projekt wyznaczony jest w Osi Priorytetowej 7: infrastruktura ochrony środowiska, działanie 7.1: gospodarka wodno – ściekowa. Natomiast, co do rodzaju projektu zakłada on budowę lub modernizację urządzeń do oczyszczania oraz odprowadzania nieczystości w aglomeracjach uwzględnionych w Krajowym Programie Oczyszczania Ścieków. Całkowita jego wartość wynosi 7 471 642. 42 zł, przy czym koszty kwalifikowane wynoszą 6 092 530. 42 zł (VAT jest niekwalifikowany), natomiast kwota dotacji to 4 264 771. 29 zł. Prace rozpoczęły się dnia 4 maja 2010 roku, zaś jego planowany termin rzeczowego i finansowego zakończenia to 31 grudnia 2012 roku.


image

3 Wszelkie materiały jak i informacje jakie posłużyły do napisania rozdziału III, zostały zaczerpnięte z Gminy Tokarnia w formie projektów, planów, omówień, zestawień, statystyk etc.

4 Fundusze unijne dla województwa małopolskiego w latach 2007-2015 [w:] http://www.funduszestrukturalne.gov.pl (data dostępu: 13.04.2015).

5 Zapytanie nr 618 do ministra rozwoju regionalnego oraz ministra środowiska: http://orka2.sejm.gov.pl (data dostępu: 04.04. 2015).

Przed rozpoczęciem budowy kanalizacji stan sanitarny gospodarki wodno-ściekowej w miejscowości Tokarnia nie odpowiadał standardom higieniczno-sanitarnym oraz ekologicznym, a zwłaszcza stanowił zagrożenie dla czystości wód Krzczonówki i Zbiornika Dobczyckiego. Przyczyną był zbyt niski stopień skanalizowania gminy, który wynosił zaledwie 2.32%. Na terenie gminy znajduje się jedynie 9,4 km sieci kanalizacyjnej. W tej chwili funkcjonuje jedna oczyszczalnia ścieków – Tokarnia 1. Nieuporządkowana gospodarka wodno-ściekowa w zlewni powyżej obszaru gminy pogarsza jakość wody potoku Krzczonówka, który wpływa bezpośrednio do Raby, a dalej do Zbiornika Dobczyckiego – będącego głównym ujęciem wody pitnej m.in. dla Krakowa. Dlatego też, tak kluczowe znaczenie ma uregulowanie gospodarki wodno-ściekowej na terenie Gminy Tokarnia – poprzez budowę ponad 13 km sieci kanalizacyjnej, w bezpośredni sposób przyczyniającej się do poprawy stanu wód Zbiornika Dobczyckiego. W chwili obecnej w Zbiorniku tym ma miejsce rozprzestrzenianie się glonów wydzielających substancje toksyczne. Z tego oto powodu dochodzi do obniżania standardów życia mieszkańców gminy. Osoby mieszkające na obszarach nieskanalizowanych mają gorsze warunki bytowe. Dużymi problemami były trudności z oszacowaniem ilości wytwarzanych ścieków na obszarach nieskanalizowanych, brak spójnej gospodarki wodno-ściekowej oraz niebezpieczeństwo jej zaburzeń. Ponadto, sytuacja ta świadczyła o niespełnianiu norm europejskich w zakresie infrastruktury wodno – kanalizacyjnej.

W ramach projektu zostanie wybudowane ok. 13,9 km sieci kanalizacyjnej w miejscowości Bogdanówka i Skomielna Czarna. Cel główny został sformułowany następująco: „Poprawa stanu środowiska naturalnego, (a w szczególności wód Zbiornika Dobczyckiego, stanowiącego ujęcie wody pitnej) poprzez wspieranie działań związanych z rozbudową infrastruktury wodno-ściekowej na terenie Gminy Tokarnia”. Ten priorytet zostanie osiągnięty poprzez:

Wedle szczegółowej charakterystyki projektu „Aktywność szansą na sukces” na 2011 rok na jego urzeczywistnienie wydano kwotę 205 273. 80 zł, z czego dofinansowanie wyniosło 90 567. 10 zł, a wkład własny 14 706. 76 zł. W rozbiciu na poszczególne zadania – zgodnie z wnioskiem o dofinansowanie projektu – wyróżnia się część „Aktywnej integracji” oraz „Pracy socjalnej” – w ramach której zatrudniony został dodatkowy pracownik socjalny ze środków EFS.

Według zestawienia wniosków złożonych w 2009 roku w ramach PO Kapitał Ludzki przyznano środki unijne na takie programy jak: „Rozwijamy skrzydła!” (zajęcia pozalekcyjne dla dzieci z lokalnej Szkoły Podstawowej), „Laboratorium Kariery” (dla Gimnazjum), „Polsko – Słowackie Lato”, „Mały Europejczyk” (realizatorem było przedszkole w Krzczonowie), „Przedszkole szyte na miarę” (przedszkole w Tokarnii). Niemniej ciekawym konceptem w ramach PO Kapitał Ludzki jest działanie w ramach „Ekoturystyka szansą aktywizacji społeczności lokalnej seniorów”, którego realizatorem jest Gmina Tokarnia. Całkowita wartość projektu wyniosła 49 560. 00 zł, która została przyznana przez fundusz europejski. Natomiast w ramach programu Rozwoju Obszarów Wiejskich stworzono pomysł „Odnowa wsi”, któremu przydzielono 178 000 zł. Warto zaznaczyć, że większość z tych zamiarów jest rozplanowanych na kilka lat i ich prace są w toku. Fundusze unijne w zakresie wprowadzania tychże zamysłów w życie są niezwykle pomocne, gdyż środki jakie oferują programy unijne stanowią niemal w większości przypadków ¾ bądź większą część całych środków. Gmina Tokarnia nie dysponuje zbyt zasobnym budżetem, jednak nie jest również gminą zadłużoną, toteż stopniowe wdrażanie innowacji sprawdza się na tym terenie znakomicie.


Zakończenie

Przystąpienie państwa polskiego do Unii Europejskiej w 2004 roku otworzyło mu drogę do rozwoju i modernizacji. Organizacja europejska otacza opieką finansową swoich członków, aby zrównoważyć ich potencjały polityczne, społeczne oraz gospodarcze. Dofinansowuje państwa, które wymagają znacznego nakładu środków, a ich budżety krajowe nie są w stanie sprostać potrzebom. Unia stawia sobie za cel harmonijną współpracę, dzięki której dochodzi pomiędzy członkami do wymiany na płaszczyznach kultury, czy gospodarki. W związku z przynależnością do organizacji Polska przeżywa nie tylko rozkwit polityczny, kulturalny, ale także dzięki przyznanym dotacjom jest w stanie niwelować wewnętrzne różnice regionalne i bariery w społeczeństwie. Inwestycje na najniższym poziomie samorządu terytorialnego jakim jest gmina wpływa na wzrost zatrudnienia, aktywności zawodowej oraz solidarności lokalnej.

Obecny podział administracyjny kraju pozwala na dotarcie z pomocą do samego źródła problemów. Gmina, jako najmniejsza jednostka podziału terytorialnego, stanowi wspólnotę ludzi dobrze się znających, dbających o dobro lokalnej społeczności i znających swoje najważniejsze potrzeby. Dzięki władzom samorządowym może ubiegać się o pomoc finansową nie tylko od państwa,

ale także o środki w ramach rozmaitych programów unijnych. Fundusze Unii Europejskiej skierowane na cele gminne pozwalają na likwidację zacofania i modernizację w szczególności terenów wiejskich.

Przytoczone projekty i przedsięwzięcia w Gminie Tokarnia, którym przyznano dotacje unijne w ramach rozmaitych programów to tylko część z inwestycji. Dzięki funduszom unijnym gmina wzbogaciła się m.in. o nowe place zabaw, pracownie informatyczne, nowoczesne Internetowe Centra Informacji Multimedialnej, dodatkowe oddziały przedszkolne. Środki unijne wsparły również wiele mniejszych remontów na terenie gminy.

Gmina Tokarnia jest dowodem na to, że Program Operacyjny Kapitał Ludzki jak i Program Rozwoju Obszarów Wiejskich zaowocowały realizacją celów na płaszczyźnie działania jaką jest poprawa podstawowych usług na obszarach wiejskich, obejmujących elementy infrastruktury technicznej, warunkujących rozwój społeczno – gospodarczy, co przyczyni się do poprawy warunków życia oraz prowadzenia działalności gospodarczej. Ponadto zrealizowane projekty na terenie gminy wpłynęły na polepszenie jakości bytu na wsi głównie poprzez zaspokojenie potrzeb zarówno kulturalnych, jak i społecznych oraz promowanie terenów wiejskich.


Bibliografia


  1. Boć J., Prawo administracyjne, wyd. Kolonia Limited, Wrocław 2007.

  2. Borodo A., Finanse publiczne w świetle regulacji prawnych, Wydawnictwo Prawnicze LEX, Sopot 1999.

  3. Borowiec J., Wilk K., Teoria i praktyka europejskiej integracji gospodarczej, Wydawnictwo AE im. Oskara Langego, Wrocław 1997.

  4. Brzeziński B., T. Dębowska-Romanowska, M. Kalinowski, W. Wójtowicz, Prawo finansowe, Wydawnictwo C.H.BECK, Warszawa 1996.

  5. Ciamaga L., Latoszek E., Michałowska - Gorywoda K., Oręziak L., Tejchmann E., Unia Europejska, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1999.

  6. Dziurbejko T., Integracja europejska. Wprowadzenie, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2002.

  7. Firmuga F., Naruszenie dyscypliny budżetowej przy wykonywaniu budżetów gmin [w:]

    Finanse komunalne, Dwumiesięcznik Izb Obrachunkowych, Warszawa 1998.

  8. Galster J., Witkowski Z., Kompendium wiedzy o Unii Europejskiej, Wydawnictwo Dom Organizatora, Toruń 1997.

  9. Izdebski H., Historia administracji, wyd. Liber, Warszawa 1984.

  10. Kawecka-Wyrzykowska E., Unia Europejska. Przygotowania Polski do członkostwa, (red.) E. Kawecka-Wyrzkowska, E. Synowiec, Wydawnictwo Instytut Koniunktur i Cen Handlu Zagranicznego, Warszawa 2001.

  11. Surówka K., Finanse samorządu terytorialnego w teorii i praktyce, Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej w Krakowie, Kraków 1999.

  12. Ruszkowski J., Górnicz E., Żurek M., Leksykon integracji europejskiej, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1998.

13.

Akty prawne:

  1. Ustawa z dnia 26 listopada 1998 r. o finansach publicznych (Dz. U. 1998, nr 155, poz. 1014.).

  2. Ustawa z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (Dz. U. 2006 Nr 227, poz. 1658, z 2007 r. Nr 140, poz. 984.).

Adresy specjalistycznych stron internetowych:

  1. http://www.pokl.wup-krakow.pl (data dostępu: 04.04.2012).

  2. http://www.fundusze.malopolska.pl (data dostępu: 13.04.2012).

  3. http://www.tokarnia.info.pl (data dostępu: 26.04. 2012).

  4. http://www.funduszestrukturalne.gov.pl (data dostępu: 21.04.2012).


Łukasz Wojtasik - członek Koła Naukowego Administracji Autonomicznym Systemem Bezpieczeństwa Wyższej Szkoły Bezpieczeństwa Publicznego i Indywidualnego Apeiron w Krakowie.